Granica

PANAMA
Obywatele RP nie muszą mieć wizy. Podróżnych opuszczających Panamę samolotem obowiązuje opłata lotniskowa w wysokości do 30 USD od osoby. Turysta ma prawo wwozu i wywozu do 10 tys. USD w gotówce. Większe kwoty trzeba zadeklarować w dokumencie odprawy celnej. Nie podlegają ocleniu wwożone rzeczy osobiste na sumę do 2000 USD. W ramach tej kwoty turysta ma prawo wwieźć do 400 szt. papierosów, 5 butelek alkoholu oraz jedno urządzenie elektroniczne. W Panamie obowiązuje 5-procentowy podatek od usług i towarów przetworzonych, jednak nie jest on zwracany turystom.

KOLUMBIA
Obywatele RP mogą przebywać na terenie Kolumbii bez wiz. Okres bezwizowego przebywania na terytorium Republiki Kolumbii zależy od charakteru pobytu i wynosi dla turystów – do 90 dni). Przy wyjeździe z Kolumbii drogą lotniczą należy wnieść opłatę lotniskową w wysokości ok. 52 USD (w dolarach lub w walucie miejscowej). Nie można zrealizować tej płatności za pomocą kart kredytowych ani płatniczych. Opłaty te nie są wliczone w koszt biletu lotniczego. Uwaga: Kasy pobierające opłaty lotniskowe nie przyjmują banknotów 100-dolarowych. Nie można też ich rozmienić w kasach na lotnisku. Cudzoziemcy mają obowiązek wypełnienia oświadczenia celnego. Bez składania deklaracji celnej można wwieźć lub wywieźć z kraju gotówkę, której równowartość nie przekracza 10 000 USD. Przy wyjeździe z Kolumbii nie ma możliwości uzyskania zwrotu podatku VAT. Obcokrajowcy udający się do Kolumbii mają obowiązek wypełnienia oświadczenia celnego. Od 1.08.2004 roku można bez składania deklaracji celnej wwieźć lub wywieźć z kraju kwotę w gotówce, której równowartość nie przekracza 1000 USD. Nie ma możliwości uzyskania w momencie wyjazdu z kraju zwrotu podatku VAT.

Kuchnia

PANAMA
Typowa potrawa zawiera zazwyczaj mięso, ryż i fasolę z lokalnymi warzywami (maniok, tykwa, banan zwyczajny) i owocami. Na śniadanie je się smażone kukurydziane tortille z jajkiem i smażonym mięsem. Kuchnia spożywana na wybrzeżach oceanów zawiera owoce morza i tropikalne owoce – mango i kokosy. Inne potrawy to: gallo pinto – ryż z fasolą z dodatkiem wieprzowiny, sancocho – gęsta zupa z mięsem (najczęściej kurczak) i warzywami. Drobne zakąski są bardzo popularne w gorącym klimacie: yuca frita – smażone korzenie manioku towarzyszące wielu daniom jak frytki. Na trzy sposoby przyrządza się banana zwyczajnego: patacones - to smażone, zielone banany (na słono); maduros – to dojrzałe smażone banany (lekko słodkie) oraz - tajadas – pieczony banan z cynamonem. Najczęściej pije się piwo (Panama Cerveza, Balboa, Atlas i Soberana). Inne napoje to: Panama seco – likier destylowany ze sfermentowanej trzciny cukrowej zmieszany z mlekiem.

KOLUMBIA
Tradycyjnym daniem w Bogocie i w regionie Andów jest ajiaco - zupa z kurczaka, kukurydzy, ziemniaków, awokado i lokalnego zioła – żółtlicy drobnokwiatowej. Spożywa się ją z ryżem, sałatką z cytryny i awokado z dodatkiem kaparów oraz śmietany. Na śniadanie w stolicy je się changua – zupę mleczna z jajkiem i zieloną cebulką. Wzdłuż Morza Karaibskiego do najczęściej spotykanych potraw należą: wieprzowina, wątroba z wieloryba z przyprawami, ryż z kokosem, suero – przypominający w smaku jogurt z kwaśną śmietaną. Inne dania to: arepa - tortilla z mąki kukurydzianej podawana na wiele sposobów. Na wschodzie, w rejonie Llanos powszechne jest grillowane mięso i słodkowodne ryby przyrządzane na otwartym ogniu. Popularne są tamales – paszteciki z mąki kukurydzianej owinięte w liść bananowy i gotowany na parze; zazwyczaj jest nadziewany kurczakiem, ziemniakami, fasolą, marchewką. Z owoców do najpopularniejszych należą: guawa, mango, jabłko, gruszka, czarna jagoda, truskawka, granat. Kolumbijska kawa należy do najbardziej znanych na świecie; nazywa się tinto. Do innych napojów należy piwo Aquila, Aguardiente – przyprawiony anyżkiem, canelazo – przyrządzony na bazie rumu, podawany na zimno lub gorąco.

Zakupy

PANAMA
Legalnym środkiem płatniczym jest w Panamie dolar amerykański. W stolicy można znaleźć bogato zaopatrzone galerie handlowe, w których ceny luksusowych towarów (np. elektroniki) są pomniejszone o cło. Wszędzie widać na sprzedaż słynne kapelusze “Panama”, które są uplecione z “paja toquilla”, czyli z cienkich włókien łyczkowca plamiastego, rośliny rosnącej na wybrzeżu Ekwadoru. Lokalni artyści, wśród nich Indianie z plemienia Kuna, oferują molas – kawałki materiału z kolorowymi aplikacjami naszywane na bluzki noszone przez kobiety. Atrakcyjne są polleras – szerokie, wzorzyste spódnice szyte w wioskach prowincji Las Tablas. Oryginalne są: dekoracyjne misy utkane z trawy, figurki, rzeźby, instrumenty, szachy - wykonane z twardego drewna, pochodzącego z drzewa cocobolo oraz kunsztownie rzeźbione figurki z orzecha taqua, przypominającego kość słoniową.

KOLUMBIA
Kraj jest eksporterem kamieni szlachetnych , a szmaragdy są podobno najpiękniejsze na świecie. Turyści często kupują złotą biżuterię, dzieła sztuki, antyki i wyroby ze skóry. Do oryginalnych wyrobów rękodzieła arktycznego należą: precyzyjnie rzeźbione, kolorowe talerze i puzderka wykonane z laki (pozyskiwanej z drzewa mopa-mopa), barwne materiały - ręcznie tkane przez członków plemienia Kuna, instrumenty strunowe (gitary), sombrera, lalki i marionetki, wyroby z kości i rogów zwierząt, kilimy i dywany. W Bogocie znajduje się kilka wielkich galerii handlowych. oraz kilka dzielnic z licznymi sklepami. Należy zwracać uwagę na wydawane w sklepach i na targach pieniądze. W obiegu znajduje się sporo falsyfikatów, są one zazwyczaj kiepsko podrobione, także nie trudno je rozpoznać (najczęściej o nominałach 5000 i 10 000 peso).

Zdrowie

PANAMA
Nie ma obowiązku szczepień. W ostatnim okresie, zwłaszcza w prowincjach północno-zachodnich, przy granicy z Kostaryką, na południowym wschodzie, w pasie przygranicznym z Kolumbią oraz w biednych dzielnicach stolicy pojawiają się przypadki malarii i dengi – chorób przenoszonych przez komary. Niektóre kraje Ameryki Łacińskiej, np. Brazylia, żądają ostatnio, aby osoby podróżujące z Panamy miały aktualne szczepienie przeciw żółtej febrze. Wizyta u lekarza kosztuje od 30 do 100 USD, doba w szpitalu od 100 do 300 USD. Prywatne usługi medyczne w stolicy utrzymują się na niezłym poziomie. W innych miejscowościach pozostawiają bardzo wiele do życzenia.

KOLUMBIA
Szczepienia ochronne nie są obowiązkowe przy wjeździe do Kolumbii, jednakże wymaga się szczepień przeciw żółtej gorączce (febrze) przed wyjazdem do stref tropikalnych tego kraju, tj. w północnej części i na granicę z Wenezuelą. Na głównych lotniskach kraju można się odpłatnie zaszczepić przeciw żółtej febrze. Należy jednak pamiętać, że szczepionka jest skuteczna dopiero po 10 dniach od jej przyjęcia. Malaria występuje przez cały rok na prowincji i w dżungli poniżej 800 m n.p.m. Woda z kranu zazwyczaj nadaje się do picia, ale mimo to zaleca się spożywać wodę butelkowaną. Przed jedzeniem należy pamiętać, że bardzo wiele infekcji przenoszonych jest w pożywieniu. Nie wolno jeść posiłku w miejscu o wątpliwej czystości. Cudzoziemcy mogą korzystać z systemu płatnej opieki medycznej. Oferowane usługi są na dość wysokim poziomie, a koszty usług medycznych są zbliżone do obowiązujących w Polsce lub nieco wyższe. Na terenach oddalonych od dużych aglomeracji miejskich można jednak mieć trudności z dostępem do pomocy lekarskiej. Leki można kupować zarówno w aptekach (niektóre punkty apteczne otwarte są przez całą dobę), jak i na wydzielonych stoiskach w niektórych sklepach i w dużych sieciach handlowych.

Zwyczaje

PANAMA
Ze względu na położenie geograficzne i bogatą historię kolonizacji zwyczaje przez wieki podlegały różnym wpływom. Do dzisiaj zachowały się tradycje przywiezione przez kolonizatorów hiszpańskich, wpływ kultur indiańskich, wzajemne oddziaływanie współczesnych przybyszów i imigrantów z różnych krajów. Hiszpanie panowali na tym terenie ponad 300 lat, z tego powodu ich tradycje artystyczne, literackie i muzyczne są obecne w dzisiejszej Panamie. Dotyczy to także kultury amerykańskiej.
Największy wpływ tej ostatniej jest widoczny wokół Kanału Panamskiego i w miastach. Na prowincji, wśród hodowców bydła i koni podczas różnych uroczystości słychać hiszpańskie piosenki ludowe. Członkowie plemienia Indian Guaymi, utrzymujący się z rolnictwa na małych poletkach, kontynuują oryginalne tradycje tej ziemi. Służy temu ich sztuka ludowa: plecione z włókien torby, korale i naszyjniki oraz aplikowane molas (wykonane przez kobiety Kuna); uczyniły one rękodzieło artystyczne tych Indian rozpoznawalnym na całym świecie. Panamczycy uroczyście obchodzą różne święta związane z chrześcijaństwem: karnawał, Festiwal Czarnego Chrystusa, Targi Azuero, Tydzień Wielkanocny. Rytuały łączą religię katolicką z wierzeniami pogańskimi. Ludzie są uprzejmi i pozytywnie nastawieni do turystów. Warto odpowiedzieć na ich uśmiech i używać kilku hiszpańskich fraz: proszę – por fawor, dziękuję – gracias. Dawanie napiwków nie jest obowiązkowe, choć jest przyjęte, że za dobra usługę daje się 10-15% więcej.

KOLUMBIA
Większość mieszkańców to katolicy. Rola kościoła katolickiego jest bardzo duża; święta rodzinne ślub, urodziny, pogrzeb obchodzi się przestrzegając religijnych ceremonii. Parafia najczęściej jest środkiem życia lokalnej społeczności. Rodzina odgrywa najważniejszą rolę w życiu społecznym. Dorosłe dzieci preferują mieszkanie z rodzicami. Starsi członkowie rodziny są otaczani opieką i szacunkiem; podejmują oni najważniejsze decyzje dotyczące członków rodziny. Struktura społeczeństwa jest wyraźnie hierarchiczna. Wiek i sukces zawodowy determinują pozycję na drabinie społecznej. Przyjaciele i znajomi na powitanie obejmują się i całują; osoby sobie obce podaja sobie rękę. Mieszkańcy są uprzejmi wobec obcych i tego samego oczekuje sie od cudzoziemców, ktgórzy powinni unikać gwałtownych reakcji i zachowań. Mieszkańcy używają zarówno nazwiska matki jak i ojca. Obywatele o białej skórze są automatycznie traktowani jako potomkowie Hiszpanów. Biała skóra kojarzy się często z zamożnością. Mieszkańcy wybrzeża reprezentują swobodny sposób bycia, natomiast mieszkający w głębi kraju są bardziej formalni, opanowani, okazujący szacunek innym, szczególnie kobietom. Uroda młodych kobiet spotyka się z wielką uwagą; cały kraj śledzi coroczne konkursy piękności urządzane każdego listopada. Najpopularniejszym sportem jest piłka nożna; rozmowa na ten temat zawsze przyczynia się do przełamania pierwszych lodów.